XWLinux

fish

Friendly Interactive Shell — interaktywny shell z autohighlightingiem, podpowiedziami z taba i składnią bliższą ludzkiemu myśleniu niż POSIX.

Opis

fish (Friendly Interactive Shell) to pełnoprawny shell interaktywny, od 2005 rozwijany pod licencją BSD. W przeciwieństwie do basha czy zsha nie stara się być w 100% kompatybilny z POSIX — zamiast tego stawia na wygodę użytkownika interaktywnego: autohighlighting składni podczas pisania, podpowiedzi po Tab z podglądem wyników, wbudowany mechanizm tabów dzielonych oraz składnię, w której zmienną ustawia się set x value (bez $ przy przypisaniu) i pętla wygląda jak for x in a b c; echo $x; end.

Od wersji 3.0 (2018) fish dojrzał do punktu, w którym wielu użytkowników robi go swoim domyślnym shellem na Linuksie. Wersja 3.7+ obsługuje fish_update_completions (auto-generowanie podpowiedzi z --help), fish_add_path, abbr (skróty rozkładane na Enter) i string — wbudowany zestaw operacji na tekście, który zastępuje sed/awk/cut w większości przypadków.

Fish jest powolniejszy niż bash przy wykonywaniu skryptów (interpretuje, nie kompiluje), ale w użyciu interaktywnym różnica jest niezauważalna. Do skryptów produkcyjnych nadal wybiera się bash/zsh — fish jest narzędziem do pisania przy klawiaturze, nie do uruchamiania z cronu.

Instalacja: pacman -S fish (Arch), apt install fish-shell (Debian/Ubuntu), dnf install fish (Fedora). Uruchomienie: fish. Ustawienie jako domyślny: chsh -s /usr/bin/fish (lub /opt/homebrew/bin/fish na macOS).


SKŁADNIA — GŁÓWNE RÓŻNICE OD BASHA

Zmienne: w fish nie ma export VAR=val — jest set -gx VAR value. Scope wariacji: -l (local, domyślny), -g (global, sesja), -U (universal, wszystkie sesje + zapis do ~/.config/fish/). Przy przypisaniu nie używa się $ — tylko przy odczycie: set -x PATH ~/bin $PATH, a odczyt: echo $PATH.

Pętle i warunki: for x in a b c; echo $x; end (nie for/do/done). if test $x -gt 5; echo 'duże'; else echo 'małe'; end (nie if [ ... ]; then ... fi). Blok: begin; ...; end (zamiast { ...; } w bashie).

Substytucja: (komenda) zamiast $(komenda) — fish przyjmuje oba, ale ( ) jest native. Pipe do zmiennej: set -l out (cmd | string join ' ').

Brak IFS: fish nie ma IFS — dzielenie argumentów robi się przez string split, a globbing działa domyślnie na whitespace. W praktyce: for f in *.txt jest zawsze bezpieczne, nawet przy plikach z spacjami w nazwie (fish cytuje automatycznie).

Testy: test -f file (zamiast [ -f file ]), test -x file, test -ot/-nt (starszy/nowszy plik). Od test 2.14+: test -t (terminal).


FUNKCJE I PROMPT

Funkcja: function name; body; end (nie name() { ... }). Argumenty: $argv[1], $argv[2]. Zwracanie: return $status (kod), echo (stdout). Przykład: function ll; ls -lah $argv; end.

Prompt: fish_prompt to funkcja zwracająca string. Domyślny pokazuje user@host:~/dir + git branch. Nadpisanie: function fish_prompt; set -l prompt (string shorten -- ~ $PWD); set -l git (fish_git_prompt); echo $prompt $git; end. fish_right_prompt — druga linia (np. status ostatniej komendy).

Wersja 3.2+ ma fish_status_to_signal, fish_vcs (wbudowane git/hg/svn prompt), fish_time (mierzy czas ostatniej komendy).


UNIVERSAL VARIABLES (SET -U)

Unikalna cecha fisha: set -U VAR value tworzy zmienną wspólną dla wszystkich terminali i sesji — zapis do ~/.config/fish/fish_variables. Ustawisz PATH w jednym terminalu, drugi terminal widzi to natychmiast (po odświeżeniu). Działa jak globalny, ale persystuje między sesjami. set -q VAR; or set -U VAR default — idiom "set if not exists".


STRING — WBUDOWANY ZESTAW OPERACJI NA TEKŚCIE

string to polecenie z podpoleceniami: match, replace, split, join, shorten, escape, length, repeat, pad, ljust, rjust, trim, lower, upper, capitalize. Zastępuje sed, awk, cut, tr, grep w 80% przypadków.

- string replace -r 's/old/new/g' — zamiast sed 's/old/new/g'
- string match --quiet -r '^#' file — test regex na pliku (zamiast grep -q)
- string split -n1 / /etc/passwd — zamiast cut -d/ -f1
- string shorten -- ~ /home/user/very/long/path — skracanie do promptu
- string escape 'tekst z (nawiasami)' — cytowanie dla bezpiecznego użycia

Flagi: -r = regex, -f = flagi (i, m). -n N = limit wyników. -- = koniec flag.


ABBR — SKRÓTY ROZKŁADANE NA ENTER

abbr -a skrót 'pełna komenda' — wpisujesz skrót+Enter, fish rozkłada do pełnej. abbr -a g git, abbr -a gs git status, abbr -a lg git log --oneline --graph.

Warianty:
- abbr -s skrót 'substytucja' — substytucja (nie rozkładanie, tylko podmiana na początku)
- abbr -d skrót — dynamiczne (wywoływanie funkcji przy rozkładaniu)
- abbr -q skrót — test istnienia
- abbr -L — lista wszystkich
- abbr -e skrót — usunięcie


COMPLETIONS — PODPOWIEDZI TAB

Fish ma ~100 wbudowanych completionów (git, docker, kubectl, systemctl, apt, pacman, npm, python...).

- fish_update_completions — generuje brakujące z --help (parsuje help, tworzy complete -c)
- complete -c cmd -a 'a b c' — statyczne wartości
- complete -c cmd -F funkcja — dynamiczne (funkcja zwraca listę)
- complete -c cmd -x — exclusive (tylko completion, bez fallbacku do plików)
- complete -c cmd -k — keyword (aktywne po słowie, nie po komendzie)


KONFIGURACJA I PLIKI

| Plik | Rola |
|------|------|
| ~/.config/fish/config.fish | Startup (zamiast .bashrc) |
| ~/.config/fish/functions/ | Katalog z funkcjami (jedna na plik) |
| ~/.config/fish/completions/ | Custom completions |
| ~/.config/fish/fish_variables | Universal vars (binarny) |
| ~/.config/fish/fish_history | Historia (z metadanymi: katalog, czas, status) |

fish_add_path -U -p ~/bin — dodaje do PATH persystentnie. status is-login — test czy sesja logowana. status is-interactive — interaktywna.


RÓŻNICE W PRAKTYCE — CO ZASKAKUJE PRZY PRZECHODZENIU

1. export VAR=val nie działa → set -gx VAR value
2. $((1+2)) działa, ale fish preferuje math 1+2 (czytelniejsze, obsługuje więcej: math sin(3.14), math 2^10)
3. [[ ... ]] nie działa → [ ... ] lub test ...
4. local VAR=val nie działa → set -l VAR value
5. source file działa, ale fish preferuje . file (kropka)
6. echo $VAR1$VAR2 — fish wymaga spacji: echo $VAR1 $VAR2 (bez spacji: $VAR1$VAR2 = jedna zmienna o nazwie VAR1$VAR2)
7. cd bez argumentu = cd $HOME (w bashu: cd ~)
8. Fish nie ma shopt — opcje ustawia się przez set fish_... (np. set fish_complete_path)
9. Fish nie ma alias w klasycznym sensie → abbr -a (rozkładane) lub function (pełna funkcja). alias jest tylko do kompatybilności basha
10. history -s "komenda" — dodaje do historii bez uruchamiania. history --merge — merge z pliku

Przykłady

$ set -gx PATH $HOME/bin $PATH
Dodaje katalog do PATH (globalnie, export) — fish nie używa export, tylko -x
$ set -l color always; set fish_color_normal brwhite
Ustawia kolorowanie zawsze i nadpisuje kolor normalnego tekstu
$ abbr -a g 'git'; abbr -a gs 'git status'; abbr -a lg 'git log --oneline --graph'
Skróty: po wpisaniu g+Enter rozkłada się do git
$ abbr -s p 'sudo '; abbr -s d 'docker'
Substytucja (nie rozkładanie): p+komenda = sudo komenda
$ for f in *.txt; string replace -r '\.txt$' '.md' $f; end
Zmiana rozszerzenia — for/end zamiast for/do/done, string zamiast sed
$ begin; set -l jobs (jobs -l); if count $jobs | read -l n; and test $n -gt 0; echo 'Aktywne: $n'; end; end
Składnia begin/end i if/end — czytelniejsza niż nawiasy POSIX
$ string split -n1 / /etc/passwd | head -1
string split — wbudowany, zastępuje cut -d/ -f1
$ echo (date) | string match -r '20\d{2}'
string match z regex — wbudowany grep dla stringów
$ string replace -r 's/old/new/g' < file > file.new
Zastępowanie z regex — string replace zamiast sed
$ string shorten -- ~ /home/user/projects/my-very-long-project-name
Skraca ścieżkę do ~/projects/my-ve… (do promptu, tabów)
$ fish_add_path -gp ~/go/bin
Bezpiecznie dodaje do PATH (bez duplikatów, -p = na początek)
$ set -q fish_greeting; and set -e fish_greeting
Wyłącza powitanie 'Welcome to fish' (jeśli istnieje)
$ status is-interactive; and echo 'Interaktywna sesja'
status is-interactive — test czy shell jest interaktywny (zamiast $-)
$ complete -c git -a '__fish_git_complete'
Definiuje custom completion dla git (fish ma ~100 wbudowanych)
$ env | string match -r '^(PATH|HOME|USER|SHELL)='
Filtruje zmienne środowiskowe — string match zamiast grep
$ function ll; ls -lah $argv; end; ll /tmp
Funkcja z argumentem — $argv[1] = /tmp
$ set -U EDITOR nvim; echo $EDITOR
Universal variable — wspólna dla wszystkich terminali, persystuje
$ math 2^10; math sin(3.14); math 10 / 3
math — wbudowane obliczenia (zamiast $((...)))
$ history -s 'komenda bez uruchamiania'; history --merge
Dodaje do historii bez exec; merge z pliku historii
$ test -f /etc/os-release; and echo 'Istnieje'
test -f — test pliku (zamiast [ -f ... ])
$ string escape 'tekst z (nawiasami) i "cudzysłowami"'
string escape — cytuje string dla bezpiecznego użycia w komendzie
$ fish_update_completions
Auto-generuje completions z --help dla komend bez nich

Flagi

FlagaOpis
set -gx Set global + export (zamiast export VAR=val)
set -lx Set local + export (w ramach funkcji/bloku)
set -U Universal variable — wspólna dla wszystkich sesji fisha (zapisywana automatycznie)
set -q Quiet — sprawdza czy zmienna istnieje, bez outputu (zamiast ${VAR+set})
abbr -a Dodaje skrót (abbr) rozkładany na Enter
abbr -s Substytucja (nie rozkładanie): p+cmd = sudo cmd
string replace -r Zastępowanie z regex (zamiast sed)
string match -r Dopasowanie regex (zamiast grep na stringach)
string split Dzielenie stringa (zamiast cut/IFS)
string shorten Skraca długi string z elipsą w środku (do promptu, tabów)
string escape Cytuje string dla bezpiecznego użycia w komendzie
complete -c Definiuje tab completion dla komendy
fish_add_path Bezpieczny dodatek do PATH (bez duplikatów)
fish_update_completions Auto-generuje completions z --help
status is-interactive Test czy sesja jest interaktywna
math Wbudowane obliczenia (zamiast $((...))): math 2^10, math sin(3.14)