XWLinux

Edytory plików: vim, nano, emacs, neovim

Porównanie 2026-10-26 Kernel 7.0
Edytory plików: vim, nano, emacs, neovim

TL;DR - decyzja w 30 sekund

Edytor Dla kogo Dlaczego nie
nano Ktoś, kto nie chce myśleć. Pierwszy kontakt z terminalem, szybka edycja plików konfiguracyjnych. Sufit niski: brak LSP, brak tree-sitter, brak pluginów.
vim Starszy, serwer przez SSH, minimalizm. Najwięksi entuzjaści i standard branżowy na serwerach. Krzywa uczenia stroma, ale niższa niż w Emacs. Ekosystem w stagnacji.
neovim Programista, który chce mocy. LSP natywnie, Lua, tree-sitter. Największy ekosystem (102k gwiazdek na GitHub). Konfiguracja Lua to osobny język do nauki. Cięższy niż vim.
emacs Kto chce edytor = całe środowisko pracy. Org mode, mail, terminal, wszystko w jednym. Start 800ms-2s, RAM 50-200MB. Krzywa uczenia najcięższa (9/10).

Czym się różnią - w 4 punktach

  1. Tryb pracy: nano edytuje w trybie wklejania (jak edytor graficzny), vim i neovim w modalnym (normalny/wstawianie/wizualny), emacs w hybrydzie (kursor+polecenie, nie modalny jak vim).
  2. Język konfigurowania: nano = nanorc (tekstowy), vim = Vimscript 9 (z obsługą Lua od 9.0), neovim = Lua (natywnie, Vimscript jako starszy język), emacs = Emacs Lisp (Elisp) z opcjonalnym native-comp.
  3. LSP i tree-sitter: vim od 9.0 ma oba (natywnie), neovim od 0.5 (natywnie, pełne), emacs od 29 (natywnie, tree-sitter), nano brak obu.
  4. Ekosystem pluginów: vim ~12k repo na GitHub, neovim ~18k, emacs ~22k, nano ~0 (brak systemy pluginów). W 2026 70% nowych pluginów terminalowych celuje w API Lua neovima.

Każdy edytor - po kolei

nano - standard branżowy

C, od 1999 (Christian Marillat, Benno Schulenberg). RAM: ~5 MB. CPU: minimalne. Wersja: 9.0 (2026, "Le bonheur est dans le pré"). Start: ~14 ms (myunix.org 2026). Najlżejszy z czterech. Otwiera plik i pokazuje skróty na dole ekranu: ^O zapisz, ^X wyjście, ^W szukaj. Od 8.0 (2024) domyślnie ^F = szukaj do przodu (zamiast ^W), a --modernbindings daje ^Q wyjście, ^X cut, ^C kopiuj, ^V wklej - czyli skróty znane z edytorów graficznych. Od 9.0 (2026) widok można przewijać bokiem (M-<, M->), a kursor przy krawędzi automatycznie przewija wszystkie linie. Nie ma LSP, nie ma tree-sitter, nie ma systemy pluginów. Sufit: po jednym pliku config z 50 liniami nano cię nie zawiedzie. Po przekroczeniu 200 linii w pliku z wieloma buforami poczujesz, że to nie edytor, a notatnik.

Wbijaj nano, gdy: pierwszy raz w terminalu, szybka edycja konfigu, serwer produkcyjny bez vim. Zero krzywej uczenia. Trzy minuty do produktywności.

vim - starszy, ale wciąż mocny

C, od 1991 (Bram Moolenaar, zmarł 2023; od 2023 Christian Brabandt). RAM: ~18-24 MB. CPU: minimalne. Wersja: 9.2 (luty 2026). Start: ~47 ms (johal.in), ~28 ms (myunix.org) - bez pluginów. Najstarszy modalny edytor, standard branżowy na serwerach SSH. Od 9.0 (2022) obsługuje tree-sitter i ma natywnego klienta LSP (wcześniej przez plugin). 9.2 (2026) to duży krok: pełne wsparcie Wayland (UI + schowek, eksperymentalne), zgodność z XDG Base Directory (~/.config/vim), Vim9 Script z natywnymi wyliczenia, funkcje generyczne, krotki, nowy algorytm diff linematch + diffanchors, domyślne history=200 (wcześniej 50), backspace domyślnie aktywne, nowy interaktywny tutor (:Tutor zamiast vimtutor), pionowy panel zakładek. Ekosystem ~12k repo. Krzywa uczenia: 7/10 - stroma, ale niższa niż w Emacs. W 2026 ankieta programistów: 24.3% używa używa vim (z neovim), 8-9% emacs.

Wbijaj vim, gdy: serwer SSH bez neovim, starszy kod, chcesz standard branżowy. 47ms start, 18MB RAM, działa wszędzie. vimtutor 30 minut = 80% codziennych operacji.

neovim - wszechstronny, nowoczesny

C, od 2014 (odgałęziony od vim, Tim Pope i społeczność). RAM: ~24-38 MB. CPU: minimalne. Wersja: 0.12.5 (2026). Start: ~62 ms (johal.in), ~31 ms bez pluginów (myunix.org). Natywny LSP od 0.5, tree-sitter od 0.7 (pełne), Lua jako główny język konfigu od 0.5 (Vimscript = starszy). 0.12 (2025): diff z inline:słowo, diffanchors, :diffget/:diffput. 0.12.5 (2026): :restart przywraca sesję. Ekosystem ~18k repo, 102k gwiazdek na GitHub (najwięcej z czterech). Konfiguracja Lua z lazy.nvim: 18 ms start z pełnym zbiorowym (myunix.org). W 2026 70% nowych pluginów terminalowych celuje w API Lua neovima. LSP: 8 ms opóźnienie (100 żądań, pyright) - 3x szybszy niż vim 9.1. Krzywa uczenia: 6/10 - najniższa z modalnych. Wada: konfiguracja Lua to osobny język do nauki, a ekosystem pluginów wymaga zrozumienia Lua + neovim API.

Wbijaj neovim, gdy: jesteś programistą, chcesz LSP natywnie, tree-sitter, Lua, najnowocześniejszy ekosystem. 62ms start, 24MB RAM. Największy ekosystem (18k pluginów).

emacs - edytor = całe środowisko

C, od 1975 (Richard Stallman, GNU Project). RAM: ~50-200 MB. CPU: umiarkowane. Wersja: 31.1 (sierpień 2026). Start: ~800 ms - 2s (myunix.org, hn.today) - najwolniejszy z czterech. Emacs Lisp (Elisp) jako język konfigu, od 28.x opcjonalny native-comp (libgccjit), od 30.1 (luty 2025) native-comp domyślnie. 30 (2025): natywny JSON, tree-sitter dla Elixir, HEEx, HTML, Lua, PHP, wsparcie EditorConfig. 31.1 (2026): myszka w terminalu domyślnie (xterm-mouse-mode), edytowalne bufory *grep* i *xref*, user-lisp/ dla konfiguracji, nowy motyw dla początkujących, usunięcie 30-letniego unexec (zastąpiony przez native-comp), Org mode 9.8. Ekosystem ~22k repo (największy). Krzywa uczenia: 9/10 - najcięższa. Zaleta: jeden edytor = całe środowisko (Org mode, mail, terminal, pulpit, pliki, web). Wada: start i RAM są o rząd wielkości gorsi niż vim/neovim. W 2026 ankieta programistów: 8-9% używa używa emacs.

Wbijaj emacs, gdy: chcesz edytor = całe środowisko. Org mode, mail, terminal, pliki, web - wszystko w jednym. 800ms start, 50-200MB RAM. Największy ekosystem (22k pluginów).

Benchmarki - start, RAM, LSP, regex

Edytor Start (ms, bez pluginów) Start (ms, pełny zbiorowy) RAM (MB, 10k linii) LSP opóźnienie (ms) Regex 120k (s)
nano 14 14 5 brak 28 (bez regex)
vim 9.2 28-47 112-142 18-24 22-24 1.1
neovim 0.12 31-62 18-98 24-38 8 2.9
emacs 31.1 800-1400 1240-4000 50-200 45-112 4.7

Źródła: myunix.org (2026, mediana 10 uruchomień, Xeon E-2386G, 64 GB RAM, 980 Pro NVMe), johal.in (2025/2026, 100 iteracji, i7-13700K 5.4GHz, 32GB RAM, 980 Pro), hn.today (2026, trzy niezależne testy 2025-2026). Wnioski: (1) start - nano 14ms, vim 28-47ms, neovim 31-62ms, emacs 800ms-2s. Różnica vim/neovim/nano jest nieodczuwalna, emacs jest 20x wolniejszy. (2) RAM - nano 5MB, vim 18MB, neovim 24MB, emacs 50-200MB. Emacs jedzie 10x więcej niż nano. (3) LSP - neovim 8ms, vim 22ms, emacs 45-112ms. Neovim 3x szybszy niż vim. (4) Regex - vim 1.1s (najszybszy), neovim 2.9s, emacs 4.7s, nano 28s (brak natywnego regex). Vim 4x szybszy niż neovim w regex. W praktyce: dla plików <100k linii różnice są nieodczuwalne. Dla plików >100k linii i obciążonych konfiguracji emacs startuje o sekundy dłużej i zjada o 10x więcej RAM-u.

Dystrybucje - co jest domyślnie

Dystrybucja Domyślny edytor Dostępne Dlaczego
Ubuntu/Debian nano vim, neovim, emacs nano = zero konfiguracji, działa wszędzie
Arch/Manjaro vim (vim-nogui) neovim, emacs, nano vim = standard branżowy, AUR ma wszystko
Fedora nano vim, neovim, emacs nano = domyślne, neovim w repo
openSUSE vim (vim-minimal) neovim, emacs, nano vim = standard, emacs w repo
Alpine vi (busybox) nano, vim, neovim, emacs vi = busybox, nano = opcja
CachyOS vim neovim, emacs, nano vim = standard, AUR ma neovim z patchami

Statystyka - co dominuje

Na podstawie 6 głównych dystrybucji: vim jest domyślny w 3 (Arch, Manjaro, CachyOS), nano w 2 (Ubuntu/Debian, Fedora), vi (busybox) w 1 (Alpine). Neovim i emacs są dostępne wszędzie, ale żadna dystrybucja nie stawia ich domyślnie. W 2026 ankieta programistów: 24.3% używa używa vim (z neovim), 8-9% emacs, nano nie ma osobnego wiersza (wliczony w "inny"). GitHub: neovim 102k gwiazdek, vim 41k, emacs 5k (lustrzane repo). Wniosek: vim jest standardem branżowym, neovim rośnie najszybciej, emacs jest niszą dla entuzjastów, nano jest domyślny tam, gdzie nie chce się myśleć.

Jak wybrać - decyzja w 5 pytań

  1. Czy to twój pierwszy edytor w terminalu? TAK → nano. NIE → dalej.
  2. Czy edytujesz głównie configi i logi na serwerze SSH? TAK → vim (47ms, 18MB, działa wszędzie). NIE → dalej.
  3. Czy piszesz kod i chcesz LSP + tree-sitter + autouzupełnianie? TAK → neovim (8ms LSP, 18k pluginów, Lua). NIE → dalej.
  4. Czy chcesz edytor = całe środowisko (Org mode, mail, terminal, pliki, web)? TAK → emacs (22k pluginów, 800ms start, 50-200MB RAM). NIE → dalej.
  5. Czy masz stary serwer z 1 GB RAM? TAK → nano (5MB) albo vim (18MB). NIE → bierz neovim (domyślnie) albo emacs (jeśli chcesz mocy).

Wady, o których benchmarki nie mówią

Edytor Wada, o której milczy benchmark
nano Sufit niski: po 200 liniach w pliku poczujesz, że to notatnik. Brak LSP, tree-sitter, pluginów. Po godzinie w nano chcesz czegoś więcej.
vim Ekosystem w stagnacji: 70% nowych pluginów celuje w neovim. Vim9 Script jest nowością - starsze pluginy działają w Vimscript 8, wolniej. Krzywa uczenia 7/10 - tydzień do produktywności.
neovim Konfiguracja Lua to osobny język: musisz nauczyć się Lua + neovim API + pluginów. Pełny zestaw 18 pluginów = 98ms start, ale 24MB RAM. Wymaga utrzymania plików konfiguracyjnych.
emacs Krzywa uczenia 9/10: Elisp to język programowania, nie konfig. Start 800ms-2s, RAM 50-200MB - na starym laptopie z 2 GB RAM poczujesz. Native-comp pomaga, ale nie zniweluje różnicy.
emacs 2 Ekosystem pluginów wymaga zrozumienia Elisp: 22k repo, ale konfiguracja to programowanie, nie edycja pliku config. Dla początkującego to bariera wyższa niż neovim.
vim 2 Brak Wayland w 9.1: dopiero 9.2 (luty 2026) dodał eksperymentalne wsparcie Wayland. Jeśli masz Wayland i nie chcesz XWayland - czekaj na stabilny 9.3.
neovim 2 Brak trybu GUI w terminalu: neovim jest edytorem terminalowym, nie ma natywnego GUI (nvim-qt/nvim-gtk to pluginy). Jeśli chcesz GUI - bierz emacs.
nano 2 Brak obsługi plików >50 MB: nano wczyta je, ale będzie się zapinał. Dla dużych plików bierz vim albo neovim.

Podsumowanie

Nie ma edytora, który wygrywa we wszystkim. Jest edytor, który pasuje do twojego sposobu pracy. Nano = zero krzywej uczenia, 14ms start, 5MB RAM - bierz na serwer, do plików konfiguracyjnych, do logów. Vim = standard branżowy, 47ms, 18MB, 12k pluginów - bierz na SSH, do starszych systemów, do minimalizmu. Neovim = wszechstronny, 62ms, 24MB, 18k pluginów, LSP 8ms, Lua - bierz do kodu, do LSP, do nowoczesnego sposobu pracy. Emacs = całe środowisko, 800ms, 50-200MB, 22k pluginów, Elisp - bierz gdy chcesz edytor = system operacyjny dla pracy. W 2026: neovim rośnie najszybciej (102k gwiazdek, 70% nowych pluginów), vim jest standardem branżowym (24.3% programistów), emacs jest niszą (8-9%), nano jest domyślny tam, gdzie nie chce się myśleć. Kernel 7.0 nie zmienia niczego - edytory to przestrzeń użytkownika, kernel jest niewidoczny. Wybierz edytor, nie benchmark.

WYNIK BENCHMARKUWYNIK BENCHMARKU ────────────────────────────────────────────────── nano 14 vim 9.2 ███ 112 neovim 0.12 18 emacs 31.1 ████████████████████████████████████████ 1240 ──────────────────────────────────────────────────