Edytory plików: vim, nano, emacs, neovim
TL;DR - decyzja w 30 sekund
| Edytor | Dla kogo | Dlaczego nie |
|---|---|---|
| nano | Ktoś, kto nie chce myśleć. Pierwszy kontakt z terminalem, szybka edycja plików konfiguracyjnych. | Sufit niski: brak LSP, brak tree-sitter, brak pluginów. |
| vim | Starszy, serwer przez SSH, minimalizm. Najwięksi entuzjaści i standard branżowy na serwerach. | Krzywa uczenia stroma, ale niższa niż w Emacs. Ekosystem w stagnacji. |
| neovim | Programista, który chce mocy. LSP natywnie, Lua, tree-sitter. Największy ekosystem (102k gwiazdek na GitHub). | Konfiguracja Lua to osobny język do nauki. Cięższy niż vim. |
| emacs | Kto chce edytor = całe środowisko pracy. Org mode, mail, terminal, wszystko w jednym. | Start 800ms-2s, RAM 50-200MB. Krzywa uczenia najcięższa (9/10). |
Czym się różnią - w 4 punktach
- Tryb pracy: nano edytuje w trybie wklejania (jak edytor graficzny), vim i neovim w modalnym (normalny/wstawianie/wizualny), emacs w hybrydzie (kursor+polecenie, nie modalny jak vim).
- Język konfigurowania: nano = nanorc (tekstowy), vim = Vimscript 9 (z obsługą Lua od 9.0), neovim = Lua (natywnie, Vimscript jako starszy język), emacs = Emacs Lisp (Elisp) z opcjonalnym native-comp.
- LSP i tree-sitter: vim od 9.0 ma oba (natywnie), neovim od 0.5 (natywnie, pełne), emacs od 29 (natywnie, tree-sitter), nano brak obu.
- Ekosystem pluginów: vim ~12k repo na GitHub, neovim ~18k, emacs ~22k, nano ~0 (brak systemy pluginów). W 2026 70% nowych pluginów terminalowych celuje w API Lua neovima.
Każdy edytor - po kolei
nano - standard branżowy
C, od 1999 (Christian Marillat, Benno Schulenberg). RAM: ~5 MB. CPU: minimalne. Wersja: 9.0 (2026, "Le bonheur est dans le pré"). Start: ~14 ms (myunix.org 2026). Najlżejszy z czterech. Otwiera plik i pokazuje skróty na dole ekranu: ^O zapisz, ^X wyjście, ^W szukaj. Od 8.0 (2024) domyślnie ^F = szukaj do przodu (zamiast ^W), a --modernbindings daje ^Q wyjście, ^X cut, ^C kopiuj, ^V wklej - czyli skróty znane z edytorów graficznych. Od 9.0 (2026) widok można przewijać bokiem (M-<, M->), a kursor przy krawędzi automatycznie przewija wszystkie linie. Nie ma LSP, nie ma tree-sitter, nie ma systemy pluginów. Sufit: po jednym pliku config z 50 liniami nano cię nie zawiedzie. Po przekroczeniu 200 linii w pliku z wieloma buforami poczujesz, że to nie edytor, a notatnik.
Wbijaj nano, gdy: pierwszy raz w terminalu, szybka edycja konfigu, serwer produkcyjny bez vim. Zero krzywej uczenia. Trzy minuty do produktywności.
vim - starszy, ale wciąż mocny
C, od 1991 (Bram Moolenaar, zmarł 2023; od 2023 Christian Brabandt). RAM: ~18-24 MB. CPU: minimalne. Wersja: 9.2 (luty 2026). Start: ~47 ms (johal.in), ~28 ms (myunix.org) - bez pluginów. Najstarszy modalny edytor, standard branżowy na serwerach SSH. Od 9.0 (2022) obsługuje tree-sitter i ma natywnego klienta LSP (wcześniej przez plugin). 9.2 (2026) to duży krok: pełne wsparcie Wayland (UI + schowek, eksperymentalne), zgodność z XDG Base Directory (~/.config/vim), Vim9 Script z natywnymi wyliczenia, funkcje generyczne, krotki, nowy algorytm diff linematch + diffanchors, domyślne history=200 (wcześniej 50), backspace domyślnie aktywne, nowy interaktywny tutor (:Tutor zamiast vimtutor), pionowy panel zakładek. Ekosystem ~12k repo. Krzywa uczenia: 7/10 - stroma, ale niższa niż w Emacs. W 2026 ankieta programistów: 24.3% używa używa vim (z neovim), 8-9% emacs.
Wbijaj vim, gdy: serwer SSH bez neovim, starszy kod, chcesz standard branżowy. 47ms start, 18MB RAM, działa wszędzie. vimtutor 30 minut = 80% codziennych operacji.
neovim - wszechstronny, nowoczesny
C, od 2014 (odgałęziony od vim, Tim Pope i społeczność). RAM: ~24-38 MB. CPU: minimalne. Wersja: 0.12.5 (2026). Start: ~62 ms (johal.in), ~31 ms bez pluginów (myunix.org). Natywny LSP od 0.5, tree-sitter od 0.7 (pełne), Lua jako główny język konfigu od 0.5 (Vimscript = starszy). 0.12 (2025): diff z inline:słowo, diffanchors, :diffget/:diffput. 0.12.5 (2026): :restart przywraca sesję. Ekosystem ~18k repo, 102k gwiazdek na GitHub (najwięcej z czterech). Konfiguracja Lua z lazy.nvim: 18 ms start z pełnym zbiorowym (myunix.org). W 2026 70% nowych pluginów terminalowych celuje w API Lua neovima. LSP: 8 ms opóźnienie (100 żądań, pyright) - 3x szybszy niż vim 9.1. Krzywa uczenia: 6/10 - najniższa z modalnych. Wada: konfiguracja Lua to osobny język do nauki, a ekosystem pluginów wymaga zrozumienia Lua + neovim API.
Wbijaj neovim, gdy: jesteś programistą, chcesz LSP natywnie, tree-sitter, Lua, najnowocześniejszy ekosystem. 62ms start, 24MB RAM. Największy ekosystem (18k pluginów).
emacs - edytor = całe środowisko
C, od 1975 (Richard Stallman, GNU Project). RAM: ~50-200 MB. CPU: umiarkowane. Wersja: 31.1 (sierpień 2026). Start: ~800 ms - 2s (myunix.org, hn.today) - najwolniejszy z czterech. Emacs Lisp (Elisp) jako język konfigu, od 28.x opcjonalny native-comp (libgccjit), od 30.1 (luty 2025) native-comp domyślnie. 30 (2025): natywny JSON, tree-sitter dla Elixir, HEEx, HTML, Lua, PHP, wsparcie EditorConfig. 31.1 (2026): myszka w terminalu domyślnie (xterm-mouse-mode), edytowalne bufory *grep* i *xref*, user-lisp/ dla konfiguracji, nowy motyw dla początkujących, usunięcie 30-letniego unexec (zastąpiony przez native-comp), Org mode 9.8. Ekosystem ~22k repo (największy). Krzywa uczenia: 9/10 - najcięższa. Zaleta: jeden edytor = całe środowisko (Org mode, mail, terminal, pulpit, pliki, web). Wada: start i RAM są o rząd wielkości gorsi niż vim/neovim. W 2026 ankieta programistów: 8-9% używa używa emacs.
Wbijaj emacs, gdy: chcesz edytor = całe środowisko. Org mode, mail, terminal, pliki, web - wszystko w jednym. 800ms start, 50-200MB RAM. Największy ekosystem (22k pluginów).
Benchmarki - start, RAM, LSP, regex
| Edytor | Start (ms, bez pluginów) | Start (ms, pełny zbiorowy) | RAM (MB, 10k linii) | LSP opóźnienie (ms) | Regex 120k (s) |
|---|---|---|---|---|---|
| nano | 14 | 14 | 5 | brak | 28 (bez regex) |
| vim 9.2 | 28-47 | 112-142 | 18-24 | 22-24 | 1.1 |
| neovim 0.12 | 31-62 | 18-98 | 24-38 | 8 | 2.9 |
| emacs 31.1 | 800-1400 | 1240-4000 | 50-200 | 45-112 | 4.7 |
Źródła: myunix.org (2026, mediana 10 uruchomień, Xeon E-2386G, 64 GB RAM, 980 Pro NVMe), johal.in (2025/2026, 100 iteracji, i7-13700K 5.4GHz, 32GB RAM, 980 Pro), hn.today (2026, trzy niezależne testy 2025-2026). Wnioski: (1) start - nano 14ms, vim 28-47ms, neovim 31-62ms, emacs 800ms-2s. Różnica vim/neovim/nano jest nieodczuwalna, emacs jest 20x wolniejszy. (2) RAM - nano 5MB, vim 18MB, neovim 24MB, emacs 50-200MB. Emacs jedzie 10x więcej niż nano. (3) LSP - neovim 8ms, vim 22ms, emacs 45-112ms. Neovim 3x szybszy niż vim. (4) Regex - vim 1.1s (najszybszy), neovim 2.9s, emacs 4.7s, nano 28s (brak natywnego regex). Vim 4x szybszy niż neovim w regex. W praktyce: dla plików <100k linii różnice są nieodczuwalne. Dla plików >100k linii i obciążonych konfiguracji emacs startuje o sekundy dłużej i zjada o 10x więcej RAM-u.
Dystrybucje - co jest domyślnie
| Dystrybucja | Domyślny edytor | Dostępne | Dlaczego |
|---|---|---|---|
| Ubuntu/Debian | nano | vim, neovim, emacs | nano = zero konfiguracji, działa wszędzie |
| Arch/Manjaro | vim (vim-nogui) | neovim, emacs, nano | vim = standard branżowy, AUR ma wszystko |
| Fedora | nano | vim, neovim, emacs | nano = domyślne, neovim w repo |
| openSUSE | vim (vim-minimal) | neovim, emacs, nano | vim = standard, emacs w repo |
| Alpine | vi (busybox) | nano, vim, neovim, emacs | vi = busybox, nano = opcja |
| CachyOS | vim | neovim, emacs, nano | vim = standard, AUR ma neovim z patchami |
Statystyka - co dominuje
Na podstawie 6 głównych dystrybucji: vim jest domyślny w 3 (Arch, Manjaro, CachyOS), nano w 2 (Ubuntu/Debian, Fedora), vi (busybox) w 1 (Alpine). Neovim i emacs są dostępne wszędzie, ale żadna dystrybucja nie stawia ich domyślnie. W 2026 ankieta programistów: 24.3% używa używa vim (z neovim), 8-9% emacs, nano nie ma osobnego wiersza (wliczony w "inny"). GitHub: neovim 102k gwiazdek, vim 41k, emacs 5k (lustrzane repo). Wniosek: vim jest standardem branżowym, neovim rośnie najszybciej, emacs jest niszą dla entuzjastów, nano jest domyślny tam, gdzie nie chce się myśleć.
Jak wybrać - decyzja w 5 pytań
- Czy to twój pierwszy edytor w terminalu? TAK → nano. NIE → dalej.
- Czy edytujesz głównie configi i logi na serwerze SSH? TAK → vim (47ms, 18MB, działa wszędzie). NIE → dalej.
- Czy piszesz kod i chcesz LSP + tree-sitter + autouzupełnianie? TAK → neovim (8ms LSP, 18k pluginów, Lua). NIE → dalej.
- Czy chcesz edytor = całe środowisko (Org mode, mail, terminal, pliki, web)? TAK → emacs (22k pluginów, 800ms start, 50-200MB RAM). NIE → dalej.
- Czy masz stary serwer z 1 GB RAM? TAK → nano (5MB) albo vim (18MB). NIE → bierz neovim (domyślnie) albo emacs (jeśli chcesz mocy).
Wady, o których benchmarki nie mówią
| Edytor | Wada, o której milczy benchmark |
|---|---|
| nano | Sufit niski: po 200 liniach w pliku poczujesz, że to notatnik. Brak LSP, tree-sitter, pluginów. Po godzinie w nano chcesz czegoś więcej. |
| vim | Ekosystem w stagnacji: 70% nowych pluginów celuje w neovim. Vim9 Script jest nowością - starsze pluginy działają w Vimscript 8, wolniej. Krzywa uczenia 7/10 - tydzień do produktywności. |
| neovim | Konfiguracja Lua to osobny język: musisz nauczyć się Lua + neovim API + pluginów. Pełny zestaw 18 pluginów = 98ms start, ale 24MB RAM. Wymaga utrzymania plików konfiguracyjnych. |
| emacs | Krzywa uczenia 9/10: Elisp to język programowania, nie konfig. Start 800ms-2s, RAM 50-200MB - na starym laptopie z 2 GB RAM poczujesz. Native-comp pomaga, ale nie zniweluje różnicy. |
| emacs 2 | Ekosystem pluginów wymaga zrozumienia Elisp: 22k repo, ale konfiguracja to programowanie, nie edycja pliku config. Dla początkującego to bariera wyższa niż neovim. |
| vim 2 | Brak Wayland w 9.1: dopiero 9.2 (luty 2026) dodał eksperymentalne wsparcie Wayland. Jeśli masz Wayland i nie chcesz XWayland - czekaj na stabilny 9.3. |
| neovim 2 | Brak trybu GUI w terminalu: neovim jest edytorem terminalowym, nie ma natywnego GUI (nvim-qt/nvim-gtk to pluginy). Jeśli chcesz GUI - bierz emacs. |
| nano 2 | Brak obsługi plików >50 MB: nano wczyta je, ale będzie się zapinał. Dla dużych plików bierz vim albo neovim. |
Podsumowanie
Nie ma edytora, który wygrywa we wszystkim. Jest edytor, który pasuje do twojego sposobu pracy. Nano = zero krzywej uczenia, 14ms start, 5MB RAM - bierz na serwer, do plików konfiguracyjnych, do logów. Vim = standard branżowy, 47ms, 18MB, 12k pluginów - bierz na SSH, do starszych systemów, do minimalizmu. Neovim = wszechstronny, 62ms, 24MB, 18k pluginów, LSP 8ms, Lua - bierz do kodu, do LSP, do nowoczesnego sposobu pracy. Emacs = całe środowisko, 800ms, 50-200MB, 22k pluginów, Elisp - bierz gdy chcesz edytor = system operacyjny dla pracy. W 2026: neovim rośnie najszybciej (102k gwiazdek, 70% nowych pluginów), vim jest standardem branżowym (24.3% programistów), emacs jest niszą (8-9%), nano jest domyślny tam, gdzie nie chce się myśleć. Kernel 7.0 nie zmienia niczego - edytory to przestrzeń użytkownika, kernel jest niewidoczny. Wybierz edytor, nie benchmark.