Menedżerowie sesji: tmux, zellij, screen
TL;DR - decyzja w 30 sekund
| Narzędzie | Dla kogo | Dlaczego nie |
|---|---|---|
| screen | Dowolny serwer, na którym musisz wejść przez SSH i nie wiesz, co jest zainstalowane. Konsola serialowa, stare systemy. | Stara konfiguracja, podstawowe panele, mało skryptowalności. |
| tmux | Programista, serwer, praca zdalna. Największy ekosystem wtyczek, najniższy RAM, pełna skryptowalność. | Stroma krzywa uczenia (prefix Ctrl-b), konfiguracja wymaga czasu. |
| zellij | Nowicjusz, który nie chce uczyć się 40 skrótów. Praca lokalna, nowoczesne doświadczenie użytkownika, pływające panele. | 38 MB binarna, 48 MB RAM, nie jest zainstalowany nigdzie domyślnie. |
Czym się różnią - w 5 punktach
- Język i wiek: screen (C, od 1987, GPL), tmux (C, od 2008, ISC), zellij (Rust, od 2021, MIT). Wiek to nie wada — screen działa na Linuxie 2.4+ i AIX, tmux na Linuxie 2.6+, zellij wymaga Linuxa 4.18+.
- Model klawiszy: screen i tmux używają prefixu (Ctrl-a dla screen, Ctrl-b dla tmux — po prefixie drugi klawisz). Zellij używa systemów modalnych (normal, pane, tab, resize, scroll) — pasek statusu na dole ekranu pokazuje dostępne skróty w bieżącym trybie. Nie musisz niczego zapamiętywać.
- Konfiguracja: screen = .screenrc (prosta, tekstowa), tmux = .tmux.conf (własny język poleceń, 90+ komend), zellij = KDL (format dokumentalny, czytelny jak YAML, ale inny język). Konfiguracja nie przenosi się między narzędziami.
- Panele pływające: tylko zellij ma je natywnie — panel pojawia się nad siatką bez przestawiania reszty. Tmux ma okna popup od 3.3 (skryptowalne, ale nie natywne jak pływające). Screen ich nie ma.
- Wtyczki: tmux = skrypty powłoki przez TPM (147+ wtyczek, dojrzały ekosystem), zellij = moduły WebAssembly (32 wtyczki, system rośnie, sklep wbudowany), screen = brak systemu wtyczek.
Każde narzędzie - po kolei
screen - weteran, który wciąż działa
GNU screen powstał w 1987 (Olaf Kirch), napisany w C, licencja GPL. To najstarszy z trójki i jedyny, który jest zainstalowany na większości starszych serwerów Unix. Wersja 4.09 (2023) i 5.0 (2024) dowodzą, że projekt żyje — dodano pełne kolory 24-bit, których brakowało w 4.9. RAM w spoczynku: ~8 MB (najniższy z trójki). Binarna: ~490 KB, 9 bibliotek współdzielonych. Najmniejszy ślad na dysku i w pamięci.
Screen ma jedną cechę, której nie ma żaden z pozostałych dwóch: natywną obsługę konsoli serialowej. Komenda screen /dev/ttyUSB0 115200 daje Ci konsolę na routerze lub Raspberry Pi bez żadnych dodatkowych narzędzi. To jedyny powód, dla którego developer sprzętowy sięga po screen zamiast tmux. Na co dzień (praca programistyczna) panele i skryptowalność screena odstają od tmux o kilka lat wstecz.
tmux - standard branżowy
tmux (Terminal Multiplexer, Nicholas Masterson, 2008) zastąpił screen u większości developerów w dekadzie 2010. C, licencja ISC. Wersja 3.5 (2025) dodaje ulepszone okna popup (skryptowalne i skalowalne), lepszy rendering Unicode/emoji i poprawki długich błędów renderingu szerokich znaków. RAM w spoczynku: ~12 MB. Binarna: ~1,1 MB, 15 bibliotek. Opóźnienie wejścia: 12 ms przy 50 równoległych panelach (22% niższy niż screen 5.0, który daje 15,4 ms).
Ekosystem tmux jest największy: 147+ wtyczek przez tmux Plugin Manager (TPM). Najważniejsze: tmux-resurrect (zapis i przywracanie sesji po restarcie), tmux-continuum (automatyczny zapis sesji), tmux-sensible (sensowne domyślne ustawienia), tmux-sessionx (wyszukiwarka sesji z podglądem). Skryptowalność jest pełna: 90+ komend CLI, własny język poleceń w .tmux.conf, 120 zmiennych formatowych dla paska statusu. Na serwerze przez SSH tmux jest standardem — jest zainstalowany prawie wszędzie, a konfiguracja przenosi się bez zmian na dziesiątki maszyn.
Główna bolączka tmux: domyślny prefix Ctrl-b jest nieintuicyjny. 90% użytkowników zmienia go na Ctrl-a w .tmux.conf. Druga bolączka: musisz zapamiętać Ctrl-b " (podział poziomy), Ctrl-b % (podział pionowy), Ctrl-b z (powiększenie panelu). Nie jest to trudne — ale wymaga powtarzania lub spisanki.
zellij - nowoczesna alternatywa
zellij (Rust, licencja MIT, od 2021) powstał z jasnym tezą: menedżer sesji nie powinien wymagać czytania instrukcji przed pierwszym użyciem. Pasek statusu na dole ekranu pokazuje dostępne skróty dla bieżącego trybu — nie musisz niczego zapamiętywać. Wersja 0.43 (2025/2026) dodaje panele skumulowane (kompaktowe układy), wbudowany sklep wtyczek (instalacja jedną komendą), przywracanie sesji (automatyczny zapis i przywracanie sesji po restarcie) oraz ulepszoną wydajność przy dużym strumieniu danych wyjściowych.
RAM w spoczynku: ~48 MB (4× więcej niż tmux). Binarna: ~38,8 MB, statycznie skompilowana (zero zależności — instalacja przez skopiowanie jednego pliku). Opóźnienie wejścia: 12 ms przy 50 panelach (identyczne z tmux). Konfiguracja w KDL (Język Dokumentalny KDL) — format dokumentalny, czytelniejszy niż .tmux.conf. Pływające panele (Alt+f) są natywne i można je przypiąć, co pozwala np. trzymać otwarty podgląd dzienników nad panelem kodowania bez przestawiania układu.
Dwie bolączki zellij pojawiają się w każdej recenzji: (1) konflikt skrótów — domyślne klawisze trybów (Ctrl-p, Ctrl-t, Ctrl-n, Ctrl-o) kłócą się z Neovim i readline w powłoce. Rozwiązanie: preset 'unlock-first' z pierwszego uruchomienia. (2) Waga — 48 MB RAM i 38 MB binarna to dużo jak na menedżer sesji, choć na laptopie z 16 GB RAM jest to 0,3% pamięci.
Benchmarki - co mówią liczby
| Metryka | screen 4.09/5.0 | tmux 3.5 | zellij 0.43 |
|---|---|---|---|
| RAM w spoczynku | ~8 MB | ~12 MB | ~48 MB |
| Rozmiar binarna | ~490 KB | ~1,1 MB | ~38,8 MB |
| Zależności (biblioteki) | 9 | 15 | 0 (statyczna) |
| Opóźnienie wejścia (50 paneli) | 15,4 ms | 12 ms | 12 ms |
| Czas odzysku sesji po awarii | 4,5 s | 1,2 s | 0,8 s |
| Liczba wtyczek | ~12 | 147+ (TPM) | 32 (WASM) |
| Pływające panele | nie | okna popup (3.3+) | tak (natywne) |
| Wymagany kernel Linux | 2.4+ | 2.6+ | 4.18+ |
| Dostępność domyślna | prawie wszędzie | na większości systemów | nie zainstalowany nigdzie |
Źródła: urhoba.net (2025, pomiar wszystkich trzech na kernelu 7.0), johal.in (2026, benchmark 100 paneli), devtoolreviews.com (2026, ocena 2026). Zellij używa 40% więcej RAM-u niż tmux przy 100 aktywnych panelach, ale skróci czas odzysku sesji o 82% w porównaniu z screen 5.0. Na małym serwerze VPS z 512 MB RAM: zellij zajmuje 9% pamięci w spoczynku, tmux 2,3%, screen 1,6%.
Przenoszenie konfiguracji
| Z → Na | Co się przenosi | Co się gubi |
|---|---|---|
| screen → tmux | Część pamięci mięśniowej: Ctrl-a c (nowe okno), Ctrl-a n/p (nawigacja), Ctrl-a d (odłącz) — te same litery działają w tmux. | Konfiguracja .screenrc nie przenosi się. Prefix zmienia się z Ctrl-a na Ctrl-b (można ustawić z powrotem w tmux). |
| tmux → zellij | Pamięć mięśniowa częściowo: zellij ma tryb 'tmux' dla łatwiejszej migracji. | Konfiguracja .tmux.conf nie przenosi się wcale (KDL to inny język). Skrypty tmux nie działają. |
| zellij → tmux | Pamięć mięśniowa minimalna — różne modele klawiszy (modalny w porównaniu z prefix). | Pliki układu KDL nie przenoszą się; odpowiednik w tmux to skrypty w .tmux.conf. |
Co wybrać - konkretnie
| Twoja sytuacja | Wybór | Dlaczego |
|---|---|---|
| SSH na dowolny serwer, nie wiesz co jest zainstalowane | screen | Prawdopodobnie już jest zainstalowany. Najmniejszy ślad: 490 KB binarna, 8 MB RAM. |
| Ochrona długiego zadania (kompilacja, transfer, crawler) | wszystkie trzy | Wszystkie trzy robią to samo. screen wymaga najmniej konfiguracji. |
| Budowanie przestrzeni roboczej przez skrypt | tmux | 90 komend CLI, pełna skryptowalność, własny język poleceń. |
| Pisanie własnego paska statusu | tmux | 120 zmiennych formatowych, najbogatszy ekosystem. |
| Zaczynasz od zera, nie chcesz się uczyć skrótów | zellij | Pasek statusu pokazuje skróty na ekranie. Tryby są samouczkiem. |
| Instalacja jednym plikiem, bez menedżera pakietów | zellij | Statyczna binarna 38 MB, zero zależności. Skopiujesz i działasz. |
| Ta sama konfiguracja na dziesiątkach serwerów | tmux | Zapakowany prawie wszędzie, .tmux.conf przenosi się bez zmian. |
| Praca z Vim/Neovim | tmux | escape-time i integracja dojrzałe. Zellij wymaga presetu 'unlock-first'. |
| Najmniejszy ślad na dysku i w RAM | screen | 490 KB binarna, 8 MB RAM, 9 bibliotek. |
| Pływające panele (np. stały podgląd dzienników) | zellij | Jedyny z trójki z natywnymi pływającymi panelami. Można przypiąć. |
Podsumowanie
tmux pozostaje standardem branżowym dla 80% developerów pracujących przez SSH — najniższy RAM, najniższe opóźnienie wejścia, największy ekosystem wtyczek, zainstalowany prawie wszędzie. Zellij jest wyraźnym wiceliderem dla tych, którzy pracują głównie lokalnie i chcą nowoczesnego doświadczenia użytkownika bez krzywej uczenia tmux — pływające panele, pasek statusu z podpowiedziami, wtyczki WASM, przywracanie sesji wbudowane. Screen wciąż zasługuje na miejsce na starych serwerach i w konsolach serialnych — tam gdzie nie możesz niczego zainstalować, a 8 MB RAM i 490 KB binarna mają znaczenie.