Systemy plików Linux: ext4, XFS, Btrfs, ZFS, bcachefs, F2FS
TL;DR - decyzja w 30 sekund
| System | Dla kogo | Dlaczego nie |
|---|---|---|
| ext4 | Domyślnie. Desktop, root, małe FS, gdy chcesz ścinać partycję. | Brak snapshotów i checksumów danych. |
| XFS | Duże wolumeny, duże pliki, równoległy I/O, bazy danych, NAS. | Nie da się zmniejszyć. Tylko checksumy metadanych. |
| Btrfs | Workstationy i serwery, gdzie liczą się snapshoty + kompresja w mainline. | Szybszy spadek wydajności w benchmarkach 7.0. RAID 5/6 = write hole. |
| ZFS (OpenZFS) | NAS, archiwum, dane których nie da się odtworzyć. Złoty standard integralności. | Out-of-tree (CDDL), ARC pożera RAM, niekompatybilny z 7.0-git w chwili testów. |
| bcachefs | Nowe wolumeny, gdzie chcesz CoW + checksumy + tiering, i znosisz młodość. | Usunięty z mainline w 6.18 -> DKMS. Najwolniejszy w benchmarkach 6.15. |
| F2FS | Pamięci flash: NVMe, eMMC, UFS - telefony, embedded, czysto flashowe rooty. | Nie dla dysków HDD (HDD = defragmentacja). Brak checksumów. |
Czego się spodziewać - benchmarki na kernelu 7.0
Najświeższe dane dla kernela 7.0 pochodzą z Phoronix (5 marca 2026, AMD EPYC 9745 + Solidigm D7-PS1010 PCIe 5.0 NVMe, testy FIO, Dbench, CockroachDB, ClickHouse, TigerBeetle, MariaDB, DuckDB, PostgreSQL). Testowano Btrfs, EXT4, F2FS i XFS w ustawieniach domyślnych; Btrfs dodatkowo z wyłączonym CoW. OpenZFS i bcachefs nie weszły do testu, bo ich buildy nie były jeszcze kompatybilne ze stanem 7.0-git - to nie ocena, a luka po stronie narzędzi.
Wynik: XFS prowadzi w większości testów, z przewagą najbardziej widoczną w bazach danych i równoległym zapisie. EXT4 tuż za nim - w 7.0 dostał poprawki równoległego direct I/O (odroczone dzielenie unwritten extents, mniej wymuszonych ordered writes), więc odrobił część strat. Btrfs - mimo CoW - zamyka ranking w testach zapisu do baz, a F2FS jest szybki w sekwencyjnym i losowym I/O, ale to testy na NVMe, nie na jego naturalnym środowisku.
Wniosek z 7.0: jeśli potrzebujesz wydajności z bazy danych na nowym NVMe - XFS albo ext4. Jeśli potrzebujesz snapshotów i nie możesz czekać na stabilizację CoW - Btrfs, ale z otwartymi oczami na koszty zapisu.
Co mówią wcześniejsze testy (6.11 i 6.15) - pełny obraz
Phoronix na 6.11 (serwer AMD EPYC 8534P, Solidigm D7-PS1010 7,6 TB PCIe 5.0): w konkurencyjnym SQLite (4 bazy naraz) XFS i ext4 są bezapelacyjnie najszybsze, a Btrfs z daleka ostatni. W losowych odczytach 4K prowadzi XFS/ext4/F2FS, a Btrfs znowu zamyka. W równoległych losowych zapisach (32 joby) F2FS wygrywa, ext4/XFS w środku, Btrfs drugi od końca. W sekwencyjnym zapisie F2FS/XFS/ext4 na prowadzeniu, Bcachefs z tyłu. Btrfs CoW płaci podatek od każdego zapisu - to cena za integralność i snapshoty.
Test 5-systemowy Phoronix na 6.15 (2 TB Crucial T705 Gen5): licząc 16 testów, bcachefs był najwolniejszy albo przedostatni we wszystkich. Format on-disk jest już soft frozen, więc stabilność formatu rośnie, ale wydajność jeszcze nie nadgoniła. W testach 6.17 (Ubuntu 25.10) ext4 zyskał z poprawek skalowalności i objął prowadzenie w geometrycznym środku; XFS tuż za, a systemy plików CoW w wielu testach z tyłu. Jedno wyjątkowe: OpenZFS w konkurencyjnym SQLite prowadzi przy wielu instancjach naraz.
Bilion plików - arXiv (2024)
Badanie Shaikh (Billion-files File Systems, BfFS) na masowym tworzeniu i odczycie miliarda małych plików (ext4, XFS, Btrfs, ZFS): XFS był jedynym systemem, który nie wymagał żadnej rekonfiguracji przed testem - dynamiczna alokacja inode. ext4 wymagał reformatu (statyczne inode przy mkfs - limit ~4,29 mld inode na wolumenie). Btrfs nie dokończył odczytu - za wolny. ZFS ukończył cykl zapis+odczyt miliarda plików w ~92 godzinach. Wniosek: przy miliardach małych plików (obiekty, logi, zdjęcia) XFS i ZFS są w innej lidze niż ext4 i Btrfs.
Integralność danych - to, o czym benchmarki milczą
Benchmarki mierzą prędkość, nie to, co się dzieje po awarii. Tu różnica jest zasadnicza. Klasyczny stack ext4/XFS na md-RAID lub LVM chroni przed brakiem dysku, ale nie przed kłamliwym dyskiem: RAID nie wie, która kopia jest prawdziwa. Continuous benchmark fenio/modern-fs-benchmark (2025/2026, realne obciążenia serwerowe, nie syntetyka) pokazał to dosadnie: w teście korekcji ext4/XFS na md-raid10 zwracały aplikacjami śmieci z kodem wyjścia 0 - dane trafiały do backupów jako zdrowe, a błąd był niewykrywalny. Btrfs, ZFS i bcachefs weryfikują każdy odczyt sumą kontrolną i z dowolną redundancją naprawiają złą kopię na bieżąco - wszystkie wstrzyknięte błędy wykryte, wszystkie naprawione, w tym pod natywną szyfracją.
| System | Checksumy danych | Samonaprawa | Snapshoty | Kompresja | W mainline 7.0 |
|---|---|---|---|---|---|
| ext4 | nie (metadata opcjonalnie) | nie | nie (LVM) | nie | tak |
| XFS | nie (metadata CRC) | nie (reflinki tak) | nie | nie | tak |
| Btrfs | tak | tak (scrub) | tak | tak (zstd/lzo/zlib) | tak |
| ZFS | tak | tak (self-healing) | tak (send/recv) | tak (zstd/lz4/gzip) | nie (OpenZFS, DKMS) |
| bcachefs | tak | tak (scrub) | tak | tak (zstd/lz4/gzip) | nie (od 6.18 - DKMS) |
| F2FS | nie | nie | nie | nie | tak |
Każdy system - po kolei
ext4 - Standard branżowy
Od 2008 (kernel 2.6.28) domyślny system dla większości Linuksa. Maks. wolumen ~1 EB (praktycznie ~50 TB), plik do 16 TiB, inode przydzielane statycznie przy mkfs - limit ~4,29 mld na wolumenie. Działa, jest testowany na milionach maszyn, a e2fsck potrafi odtworzyć system z półśmiertnego dysku lepiej niż ktokolwiek. W 7.0 dostał realne poprawki wydajnościowe dla równoległego direct I/O. Umie się powiększać online i powiększać offline - to jedyny duży system, który potrafi się zmniejszyć.
Wbijaj ext4, gdy: root ma być prosty i przewidywalny; masz małe partycje (boot, EFI-adjacent, embedded); kiedykolwiek potrzebujesz zmniejszyć partycję; nie chcesz myśleć o systemie plików.
XFS - konie do dużych obciążeń
Od 2001 (port SGI), default RHEL/Alma/Rocky od RHEL 7. Maks. wolumen 8 EB, plik ~8 EB, inode dynamiczne. Allocation groupy równolegle dystrybuują zapisy między kontrolerami - w benchmarku 32-wątkowym fio XFS osiągał 3,2 GB/s sekwencyjnego zapisu przy 2,1 GB/s dla ext4, a przewaga rośnie z liczbą wątków. W 7.0 prowadzi ranking Phoronix. Jedyna wada, która nie ma przebaczenia: nie da się zmniejszyć. XFS w 7.0/7.3 dodatkowo dostał FS-VERITY (Merkle po EOF) i poprawki IOmap (+5% IOPS w 7.2, dalej w 7.3).
Wbijaj XFS, gdy: duży wolumen (4 TB+), duże pliki (media, obrazy VM, bazy danych), wiele równoległych writerów, serwer, który nie będzie wymagał zmniejszania partycji.
Btrfs - CoW w mainline, z ceną
Od 2011 (kernel 2.6.29), stabilny od 2013. Default Fedora od 33, openSUSE od lat, Synology w NAS-ach. Maks. 16 EB, plik 16 EB, inode dynamiczne. CoW + checksumy + snapshoty + kompresja + wbudowany RAID (0/1/10/5/6). Kompresja zstd realnie redukuje zużycie 30-50% na kompresowalnych danych i na wolnych dyskach może być szybsza niż bez kompresji (mniej I/O). RAID 5/6 ma historyczny write hole - na 2026 wciąż bezpieczniej RAID 1/10. W benchmarkach 7.0 Btrfs jest wolniejszy od ext4/XFS w testach baz danych - podatek od CoW.
Wbijaj Btrfs, gdy: snapshoty przed upgrade'ami i backupy, kompresja danych, subwolumeny per użytkownik/app, i masz runbook na scrub + balance. Jedyny dyskretny wolumen z CoW - nie wchodź w RAID 5/6.
ZFS (OpenZFS) - złoty standard integralności
Od 2005 (Sun Microsystems), na Linuksie jako OpenZFS (CDDL != GPL, out-of-tree, DKMS lub pakiet dystrybucji). Maks. 256 ZiB, plik 16 EB. Zpool, RAID-Z, ARC cache, checksumy na danych i metadanych, self-healing, send/recv (incrementalne snapshoty). W testach 6.11 Phoronix prowadzi w konkurencyjnym SQLite przy wielu instancjach. ARC domyślnie chce ~50% RAM - Proxmox VE 8.1 ograniczył default do 10%, żeby VM-y nie umierały. Dedup na 16 TB potrzebuje ~98 GB RAM tylko dla ZFS. W 7.0-git OpenZFS jeszcze niekompatybilny - testy Phoronix go pominęły.
Wbijaj ZFS, gdy: NAS, archiwum, dane których nie da się odtworzyć, i masz min. 2 GB RAM + 1 GB/TB pod ARC. ZFS na 16 TB poolu z dedup - policz RAM, zanim włączysz.
bcachefs - obiecujący, ale jeszcze młody
Kent Overstreet, zrodzony z bcache. Mainline od 6.7 (styczeń 2024), w 6.17 oznaczony externally maintained, w 6.18 (wrzesień 2025) Linus wyciął 117k linii z mainline - teraz jest modułem DKMS, kod w kernelu jest stale, usuwamy żeby uniknąć chaosu wersji. Na 7.0: DKMS (bcachefs 1.37, erasure coding stabilne od 1.37). CoW, checksumy, snapshoty, kompresja, tiering (cache + replicas), multi-device, native encryption (ChaCha20/Poly1305). W benchmarkach 6.15 był najwolniejszy lub przedostatni we wszystkich 16 testach. Po przejściu na DKMS Phoronix powtórzył testy - wyniki lepsze, ale wciąż nie lider. Arch i NixOS mają go w repo, Ubuntu/Debian przez apt.bcachefs.org.
Wbijaj bcachefs, gdy: chcesz CoW + checksumy + tiering w ekosystemie blisko mainline i testujesz na wolumenach niekrytycznych. Na dane produkcyjne - poczekaj, albo weź ZFS.
F2FS - flash jest królem
Flash-Friendly File System - projekt Samsung (2008), mainline od 2.6.38. Dla pamięci NAND: eMMC, UFS, NVMe. Maks. wolumen 16 TB, plik 3,94 TB. Log-structured, segment-based, GC wbudowany, F2FS natywnie obsługuje multi-device (RAID) i zyskuje z TRIM/UNMAP. W benchmarkach 7.0 Phoronix F2FS był najszybszy w równoległym losowym zapisie (32 joby) i równy z XFS/ext4 w sekwencyjnym. Na HDD - defragmentacja, bo F2FS zakłada log-structured flash.
Wbijaj F2FS, gdy: root na NVMe/eMMC/UFS, embedded, telefon, tablet, albo masz czysto flashowy wolumen i chcesz maksimum IOPS. Na HDD - nie.
Dystrybucje - co jest domyślnie i dlaczego
| Dystrybucja | Default FS | Dlaczego | Alternatywy w installerze |
|---|---|---|---|
| Debian | ext4 | stabilność + e2fsprogs battle-tested | XFS, Btrfs |
| Ubuntu | ext4 | spójność z Debian + Snap (własny overlay) | Btrfs, XFS |
| Fedora | Btrfs | snapshoty + btrfs-send/recv w workflow, Btrfs od F33 | XFS, ext4 |
| RHEL / Alma / Rocky | XFS | scale + duże pliki + parallel I/O, od RHEL 7 | ext4 |
| openSUSE (Leap/Tw) | Btrfs | transactional-update + snapper rollback, od lat | ext4, XFS |
| Arch | ext4 | brak defaultu - archinstall proponuje ext4/XFS/Btrfs | XFS, Btrfs, F2FS, ZFS, bcachefs (DKMS) |
| MX Linux | ext4 | stary sprzęt, prostota, e2fsprogs | XFS |
| Gentoo | ext4 | brak defaultu - użytkownik decyduje | XFS, Btrfs, ZFS, F2FS |
| Slackware | ext4 | brak defaultu - użytkownik decyduje | XFS, Btrfs |
| NixOS | ext4 / Btrfs | default ext4; Btrfs w przewodnikach (immutable + zram) | Btrfs, XFS |
| Void | ext4 | brak defaultu | XFS, Btrfs |
| CachyOS | ext4 | Arch-based, domyślnie ext4; ZFS dostępny (precompiled module) | ZFS, Btrfs, XFS |
| Proxmox VE | ext4 / ZFS | default ext4; ZFS w repo, ARC cap 10% RAM (8.1+) | Btrfs |
| Ubuntu Server (cloud) | ext4 | spójność z Ubuntu Desktop | Btrfs, XFS |
Statystyka - co dominuje
Na podstawie 14 głównych dystrybucji (Debian, Ubuntu, Fedora, RHEL, openSUSE, Arch, MX, Gentoo, Slackware, NixOS, Void, CachyOS, Proxmox, Ubuntu Server): ext4 jest defaultem lub rekomendowanym domyślnie w 9 (64%), Btrfs w 3 (21%), XFS w 2 (14%). ZFS i F2FS nie są defaultem żadnej z nich - ZFS jest opcją w Proxmox/CachyOS/Arch, F2FS jest niszowy (embedded, telefon). bcachefs nie jest defaultem żadnej dystrybucji - dostępny w Arch/NixOS/Ubuntu (repo DKMS).
W praktyce produkcja: ext4 i XFS dominują na serwerach (RHEL-family -> XFS, Debian/Ubuntu -> ext4). Btrfs dominuje na desktopach Fedora/openSUSE (snapshoty). ZFS dominuje na NAS-ach (TrueNAS, Synology, Proxmox). F2FS dominuje w embedded (Android, telefony, tablet, Raspberry Pi z eMMC). bcachefs - jeszcze niszowy, ale rośnie.
Jak wybrać - decyzja w 5 pytań
- Czy dane da się odtworzyć? Nie da się (NAS, archiwum, baza) -> ZFS. Da się (desktop, dev, testy) -> dalej.
- Czy wolumen jest flash (NVMe/eMMC/UFS)? Tak -> F2FS (albo ext4/XFS jeśli nie chcesz się uczyć). Nie -> dalej.
- Czy potrzebujesz snapshotów? Tak -> Btrfs (mainline) albo ZFS (mature). Nie -> dalej.
- Czy wolumen będzie duży (4 TB+) albo z równoległym I/O? Tak -> XFS. Nie -> dalej.
- Reszta -> ext4. Domyślnie ext4, chyba że masz powód.
Wady, o których benchmarki nie mówią
| System | Wada, o której milczy benchmark |
|---|---|
| ext4 | Brak checksumów danych - RAID nie wykryje kłamliwego dysku. |
| XFS | Nie da się zmniejszyć. fsck (xfs_repair) jest wolniejszy i mniej przewidywalny niż e2fsck. |
| Btrfs | Write hole w RAID 5/6. Balance może zająć godziny na dużym wolumenie. CoW podatek w testach zapisu. |
| ZFS | ARC pożera RAM (default 50%, Proxmox cap 10%). Dedup potrzebuje ~1 GB/TB RAM. Out-of-tree = DKMS. |
| bcachefs | Najmłodszy. DKMS od 6.18. Najwolniejszy w benchmarkach 6.15. Format on-disk dopiero stabilizuje. |
| F2FS | Na HDD - defragmentacja. Mniej dojrzały tooling niż ext4/XFS. Mniej testowany na serwerach. |
Podsumowanie
Nie ma systemu plików, który wygrywa we wszystkim. Jest system, który wygrywa w twoim use-case. ext4 jest bezpiecznym domyślnym - Standard branżowy. XFS wygrywa w skali i równoległym I/O - konie do dużych obciążeń. Btrfs daje CoW + snapshoty w mainline - z ceną w testach zapisu. ZFS jest złotym standardem integralności - za to płacisz RAM-em i out-of-tree. bcachefs jest obiecujący, ale młody - testuj na niekrytycznych wolumenach. F2FS wygrywa na flash - ale na flash. W kernelu 7.0: XFS prowadzi benchmarki Phoronix, ext4 odrobił część strat, Btrfs płaci podatek od CoW, a ZFS i bcachefs czekają na kompatybilność z 7.0-git. Wybierz pod use-case, nie pod benchmark.